प्रधानमन्त्री शर्मा ओलीयात चक्कं पौ


प्रधानमन्त्री भारत भ्रमणया झ्वलय् न्हूदिल्लीइ च्वना ‘नेपाःया संविधानसभां जारी याःगु न्हूगु संविधानय् गन विभेद दु, क्यना बिउ’ धकाः ततसलं हालादीगु खः । वयकलं पहिचानसहितया संघीयता नापं समानता, समानुपातिक समावेशीया सः तया संविधानप्रति असन्तुष्टि प्वंकाः वयाच्वनादीपिंत अथे न्ह्यसःचिं थनादीगु खः । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीं संविधानय् गन विभेद दु क्यना ब्यू धकाः धयादीगुया अर्थ धइगु सकल पहिचानवादीनिसें समानता व समानुपातिक समावेशीया पक्षय् दुपिन्त न्ह्यसः तःगु खः । अथे सकल पहिचानवादी, समानातापक्ष नापं समानुपातिक समावेशीया पक्षय् दुपिन्त तयादीगु न्ह्यसः धइगु जिगु नितिं खः धकाः तायेका थुगु चक्कं पौ प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीया नामय् च्वयाच्वना ।

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा आली
बालुवाटार, येँ
भारतया प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीया ब्वनाय् भारतया न्हूदिल्लीइ वनादीगु इलय् छिं अन हे च्वना जितः नापं पहिचान व समानुपातिक समवेशी व जाति भाषा अले हरेक क्षेत्रय् समानताया वकालत याना वयाच्वनादीपिं सकलसित हे छगू कथं हाथ्या बिइ कथं ‘जारी जूगु संविधानय् विभेद मदु, विभेद अन्त्य जूगु अले विभेद दुसा जित क्यना ब्यू’ धकाः धयादीगु खः । प्रधानमन्त्री धाइम्ह देयया प्रमुख कार्यकारी अधिकार दुम्ह खः अले अवश्य नं प्रधानमन्त्री शर्मा ओलीं संविधानयात च्वंनिसें क्वय् तक हे ब्वनादीगु दु जुइमाः धकाः आशा याये ।

छिं ग्वःकः संविधान ब्वनादिल, जिं मसिउ तर जिं स्वक्वः तक संविधान ब्वने धुन । जारी जूगु संविधान च्वंनिसें क्वय् तक हे स्वयाबलय् जिं ला विभेदया विभेद खना । छिं गथे जुया मखंगु, जिं मसिल । संविधानया खँग्वःया ल्याखं धायेगु खःसा मुक्कं याना १ लाख ७ द्धः व च्यासः व ७६ खँग्वः अर्थात शब्द दु । अले थुलि खँग्वलय् व्याकरणया मिखां स्वल धाःसा मुक्कं याना ९२ थासय् अशुद्ध जुयाच्वंगु दु हँ ।

खयत ला खय् भायया व्याकरणया बारे जि खास हे सिउम्ह धाःसा मखु । तर च्वमि विमल आचार्यया धापू कथं अथे संविधानय् ९२ थासय् अशुद्ध जुयाच्वंगु दु । मुक्कं याना ३०८ धारा दुगु अले स्वन्याब्वलय् थलातःगु थुगु संविधानय् गुंगू अनुसूचि तयातःगु दु ।

संविधानय् ११ गू प्रावधान ला आदिवासी जनजाति विरुद्ध दु । अले संविधानय् मुक्कं याना २३ गू विभेदकारी प्रावधान दुथ्याका तःगु दु । अले आदिवासी जनजातियात बहिष्करणय् लाकीगु ४९ गू प्रावधान दुसा खस आर्ययात सर्वोच्च कायम यानाःगु न्यागू धारा खने दु ।

जि छम्ह नेपाःया आदिवासी जनजाति समुदायया छम्ह मनूया ल्याखं स्वयाबलय् जारी जूगु संविधानय् ११ गू प्रावधान ला आदिवासी जनजाति विरुद्ध दु । अले संविधानय् मुक्कं याना २३ गू विभेदकारी प्रावधान दुथ्याका तःगु दु । अले आदिवासी जनजातियात बहिष्करणय् लाकीगु ४९ गू प्रावधान दुसा खस आर्ययात सर्वोच्च कायम यानाःगु न्यागू धारा खने दु । थुगु ल्याखं ला जिं संविधानय् विभेदया विभेद खनाच्वना । छिं गथे जुया मखंगु जिं मसिउ । सायद खस आर्यया मिखां स्वया मखंगु ला ?

प्रधानमन्त्री शर्मा ओली जु, जिं संविधानय् दुथ्यानाच्वंगु विभेद, बहिष्कृतिनिसें जिगु विरुद्धय् दुगु फुक्क धारात न्ह्यथना च्वनेगु उलि पायछि मजुइफु । उकिं जिं खनागु विभेदया मूमू ब्व न्ह्यब्वयाच्वना ।

जारी जूगु संविधानया दक्कले न्हापांया प्रस्तावना जिं स्वया । प्रस्तावनाय् न्हापांगु खँपु अर्थात वाक्यय् हे जिं ‘सार्वभौमसत्तासम्पन्न नेपाल जनता’ धकाः च्वयातःगु खना । अले व हे प्रस्तावनाय् छथाय् ‘नेपाली जनता’ अले मेगु थासय् ‘जनता’ धकाः जक च्वयातःगु खना । थ्व सार्वभौमसत्तासम्पन्न नेपाली जनता सुयात धाःगु ? नेपाली जनता सुयात धाःगु अले जनता सुयात धाःगु खः ? थुकिया अर्थ गनं खस आर्ययात सार्वभौमसत्तासम्पन्न नेपाली जनता यायेगु, जनजातियात नेपाली जनता यायेगु अले दलितयात जनता यायेगु सोच कथं अथे परिभाषा जुयाच्वंगु जकं मखुला ? जिं खनागु न्हापांगु विभेद ।

थ्व ल्याखं खुदँ तक ला खय् भाय् छगुलिं जक राज्य चले जुइगु जुल अले मेमेगु भाषाया सवालय् बहुसंख्यकया परिभाषा गुगु कथं बिइगु नापं सिफारिस यात हे धाःसा कन्हय् वना आवश्यकता मतायेकेगु ज्या यात धाःसा खय् भाय् बाहेक मेगु भाय् प्रदेश व स्थानीय तहलय् तकं संचालन मजुइगु जुल ।

प्रधानमन्त्री जु, जिं संविधान स्वस्वं वना । संविधानया निगूगु ब्व प्रारम्भिकपाखे जिगु मिखा वन । अले धारा ६ सं राष्ट्रभाषा च्वयातःगु जिं खना । ‘राष्ट्रभाषाः नेपालय् ल्हाइगु फुक्क मांभाय् राष्ट्रभाषा जुइ’ धकाः च्वयातःगु खनाः जि लयताया । तर अनं क्वय् हे धारा ७ सं ‘नेपालय् सरकारी कामकाजया भाषय् धाःसा देवनागरी लिपिं च्वयातःगु नेपाली नेपाःया सरकारी कामकाजया भाषा जुइ’ धकाः च्वयातल । अले ‘नेपाली भाषाया अतिरिक्त प्रदेशं थःगु प्रदेश दुने बहुसंख्यक जनतां ल्हाइगु छगू वा छगूसिबें अप्वः मेगु राष्ट्रभाषायात प्रदेशया कानुन बमोजिम प्रदेशया सरकारी कामकाजया भाषा निर्धारण यायेफइ, भाषासम्बन्धी मेगु खँ भाषा आयोगया सिफारिसय् नेपाल सरकारं निर्णय याइ’ धकाः च्वयातःगु दु । थ्व धारा स्वयाबलय् ला देवनागरी लिपिं च्वइगु खय् भाय् जक नेपाली भाय् अले नेपालय् ल्हाइगु मेमेगु भाय् धइगु मांभाय् खः धकाः स्पष्ट याःगु दु । खय् भाय् जक नेपाली भाय् जुइगु अले नेवाः नापं मेमेगु समुदाय दुने ल्हाइगु भाय् गबलें नं नेपाली भाय् जुइमखु धकाः स्पष्ट याना बिउगु दु ।

shreekrishna-maharjan

लिपिया ल्याखं नं देवनागरी लिपि जक नेपाःया सरकारी ज्याखँया लिपि याना बिउगु दुसा नेपालय् दुगु प्रचलित नेपाल लिपिनिसें रंजना लिपियात तकं सरकारी ज्याखँय् गबलें नं छ्यले दइमखु धकाः अप्रत्यक्ष रुपं घोषणा याना बिउगु दु । छु थ्व विभेद मखुला ?

खय् भाय् धाःसा आः हे सरकारी कामकाजया भाय् जुल अले संघीय सरकारंनिसें स्थानीय तहलय् तकं छ्यलेगु ज्या जुल तर थीथी समुदायपाखें ल्हाइगु मांभाययात सवालय् धाःसा कानुन दयेकेगु धकाः धाःगु दु । कानुन नं गथे याना दयेकी धायेबलय् दच्छिया दुने भाषा आयोग दयेकीगु अले न्यादँया दुने भाषा आयोगं प्रदेशया नितिं सरकारी कामकाजया भायया रुपय् छ्यलेफइगु बहुसंख्यक जनतां ल्हाइगु भाय् धकाः संघीय सरकारयात सिफारिस यायेइगु । प्रदेश थःम्हं हे निर्णय तकं याये मदइगु । थ्व ल्याखं खुदँ तक ला खय् भाय् छगुलिं जक राज्य चले जुइगु जुल अले मेमेगु भाषाया सवालय् बहुसंख्यकया परिभाषा गुगु कथं बिइगु नापं सिफारिस यात हे धाःसा कन्हय् वना आवश्यकता मतायेकेगु ज्या यात धाःसा खय् भाय् बाहेक मेगु भाय् प्रदेश व स्थानीय तहलय् तकं संचालन मजुइगु जुल । थुकिया अर्थ संघ अर्थात केन्द्रय् ला खय् भाय् छगू जक जुइगु निश्चित जूगु दु । छु थ्व विभेद मखु ला ? कि छिगु मिखां समानता खना ? प्रधामन्त्री जु ।

संविधानय् उल्लेख जुयाच्वंगु खस आर्य न्हापांगु संवैधानिक जाति अले संविधानया क्वय् ऐन जुइगु जुया जनजाति प्रतिष्ठानया ऐन कथं आदिवासी जनजाति दुनेया समुदाय निगूगु दर्जाया नागरिक जुल अले दलित व मधेसी समुदाय दुनेया जातियात नियमय् जक व्यवस्था यानातःगु दु ।

अथे हे नेपाः धइगु निसः व नीन्यागुलिं मल्याक जाति समुदाय च्वनाच्वंगु देय् खः धकाः सरकारं हे धयाच्वंगु दु । संविधानय् खस आर्य समुदाययात जक परिभाषा बिइगु यानातःगु दु । खस आर्य धइगु खय् ब्रम्हु, ठकुरी, दशनामी, सन्यासी खः धकाः च्वयातःगु दु । थ्व संविधानय् गनं नं नेवाः, तामाङ, लिम्बु, मिश्र, परियार, यादव, चौधरीलगायत सलंसः जातिया नां तकं उल्लेख यानातःगु मदु । थुकिया अर्थ खस आर्य संविधानय् हे उल्लेख यानातःगु जूगुलिं आवंलि इपिं संवैधानिक जाति जुल । आदिवासी जनजाति दुनेया नेवाः, तामाङ, राई, लिम्बु, शेर्पा, गुरुङलगायतया जातिया नां आदिवासी जनजाति प्रतिष्ठान दुने जक उल्लेख यानातःगुलिं इपिं निगूगु दर्जाया नागरिक जुया बिउगु दु ।

संविधानय् उल्लेख जुयाच्वंगु खस आर्य न्हापांगु संवैधानिक जाति अले संविधानया क्वय् ऐन जुइगु जुया जनजाति प्रतिष्ठानया ऐन कथं आदिवासी जनजाति दुनेया समुदाय निगूगु दर्जाया नागरिक जुल अले दलित व मधेसी समुदाय दुनेया जातियात नियमय् जक व्यवस्था यानातःगु दु । संविधान दक्कले च्वय् अले संविधानअन्तर्गत ऐन तयार जुइगु अले ऐनया नं क्वय् धइगु नियम दयेकीगु खः । थुगु ल्याखं संविधानय् जनतायात न्हापांग दर्जा, निगूगु दर्जा व स्वंगू दर्जा याना विभेद यायेगु ज्या थ्व संविधानपाखें याःगुयात छिं गथे जुया मखंगु खः, जिं मसिल । थ्व ला छता निता उदाहरण जक खः । वास्तवय् यक्व हे खँत संविधानं हे विभेद यानातःगु दु धकाः प्रधानमन्त्री ओली शर्माजुयात कनाच्वना ।

 क्याटेगोरीः नेपाल भाषा